Infinitief en stam

De infinitief eindigt altijd op -n, en bijna altijd op -en.

Bv. spelen, werken, zijn, doen, fietsen, ...

De stam van een werkwoord = infinitief zonder -n of -en = de ik-vorm van de OTT.

Bv. werken - stam = (ik) werk

OTT

Met de Onvoltooid Tegenwoordige Tijd (= OTT = presens) vertel je wat er nu gebeurt.

Vervoeging

enkelvoud	1ste persoon	ik werk
	2de persoon	jij werkt / u werkt
	3de persoon	hij / zij / het werkt
meervoud	1ste persoon	wij werken
	2de persoon	jullie werken
	3de persoon	zij werken

DUS: 

• 1^ste persoon enkelvoud = stam
  
• 2^de en 3^de persoon enkelvoud = stam + t
  
• meervoud = infinitief
  

Voorbeelden:

	dansen	wonen	stoppen	reizen	schrijven
ik	dans	woon	stop	reis	schrijf
jij	danst	woont	stopt	reist	schrijft
hij/zij/het	danst	woont	stopt	reist	schrijft
wij	dansen	wonen	stoppen	reizen	schrijven
jullie	dansen	wonen	stoppen	reizen	schrijven
ze	dansen	wonen	stoppen	reizen	schrijven

Speciale werkwoorden:

zijn	hebben
ik ben	ik heb
jij bent	jij hebt
u bent	u hebt / heeft
hij / zij / het is	hij / zij / het heeft
wij zijn	wij hebben
jullie zijn	jullie hebben
zij zijn	zij hebben

Inversie

Als jij of je als subject na het werkwoord staat, krijgt het werkwoord geen -t.

Bv. Jij krijgt een cadeautje voor jouw verjaardag.
             maar ! Krijg jij een cadeautje voor jouw verjaardag?

Bv. Je draagt een sjaal in de winter.
             maar ! In de winter draag je een sjaal.

Naar boven

VTT

Met de Voltooid Tegenwoordige Tijd (= VTT = perfectum) beschrijf je het verleden.

Regelmatige werkwoorden

De VTT bestaat uit 2 werkwoorden:

- een persoonsvorm van hebben of zijn.

- een voltooid deelwoord (VD = participium) van een ander werkwoord.

Het voltooid deelwoord (VD = participium) van de regelmatige werkwoorden vorm je als volgt:

ge + stam + t	ge + stam + d
+t : de laatste letter van de stam = -t, -k, -f, -s, -ch, -p   (= een medeklinker van het woord 't kofschip) Bv. werken → ge-werk-t Bv. maken → ge-maak-t Bv. stappen → ge-stap-t	+d : de laatste letter van de stam ≠ -t, -k, -f, -s, -ch, -p  (= geen medeklinker van het woord 't kofschip) Bv. studeren → ge-studeer-d Bv. spelen → ge-speel-d Bv. trouwen → ge-trouw-d

Enkel regels:

geen ge- bij werkwoorden met be- / ge- / her- / ver- / ont-

Sommige werkwoorden beginnen met be- / ge- / her- / ver- / ont-
Deze werkwoorden krijgen geen ge- in het voltooid deelwoord.

• betalen → ik heb ge-betaal-d
  
• geloven → hij heeft ge-geloof-d
  
• herhalen → zij heeft ge-herhaal-d
  
• verdienen → ik heb ge-verdien-d
  
• ontdekken → jij hebt ge-ontdek-t

v → f  en z → s

infinitief	stam	voltooid deelwoord
proeven	proef	maar: geproefd
durven	durf	maar: gedurfd
reizen	reis	maar: gereisd
verhuizen	verhuis	maar: verhuisd

• De stam van de werkwoorden op -ven eindigt op -f. 
  
• De stam van de werkwoorden op -zen eindigt op -s
  
• -f en -s = medeklinkers uit 't kofschip
  
• MAAR: het voltooid deelwoord eindigt op -d

geen dubbele -t of -d op het einde

infinitief	stam	voltooid deelwoord
praten	praat	gepraat
antwoorden	antwoord	geantwoord

Als de stam eindigt op -t of -d, krijgt het voltooid deelwoord geen extra -t of -d.

Onregelmatige werkwoorden

De onregelmatige werkwoorden moet je studeren (zie lijst).

"Hebben" of "zijn"

De meeste werkwoorden gebruiken "hebben".

Bv. Ik heb geluisterd. / Wij hebben gewacht.

Sommige werkwoorden gebruiken "zijn":

• in de lijst van de onregelmatige werkwoorden staat achter het VD (participium) wanneer we "zijn"gebruiken
  
  
• werkwoorden die een verandering van situatie beschrijven
  
• • Ik ben vorig jaar getrouwd.
  • Hij is gisteren gevallen.
  • Ze zijn verleden week verhuisd.

• werkwoorden van beweging die een richting beschrijven
  
• • Ik ben naar het park gefietst.
  • Zij is naar Antwerpen gereden.

lopen	Hij loopt naar het park.	Hij loopt in het park.
	Hij is naar het park gelopen.	Hij heeft in het park gelopen.
wandelen	Ik heb in het park gewandeld	Ik ben naar het park gewandeld.
vliegen	Hij heeft nog nooit gevlogen.	Hij is naar Parijs gevlogen.
lopen	Ik heb een uur gelopen	Ik ben de kamer uit gelopen.
springen	Ze hebben tijdens de les gesprongen.	Het kind is van de stoel gesprongen.

VTT met infinitieven

	OTT (presens)	VTT (perfectum)
1 ww	Ik zit op de bus.	Ik heb op de bus gezeten Hebben of zijn + VD (participium)
2 ww	Hij zit in de les te bellen. Hij mag niets eten.	Hij heeft in de les zitten bellen. Hij heeft niets mogen eten. Hebben of zijn + INF 1 + INF 2

Als een zin 2 of meer werkwoorden heeft, gebruik je de "VTT met infinitieven".

Dit komt voor bij de volgende werkwoorden:

• modale werkwoorden: kunnen, mogen, moeten, willen, gaan  + infinitief
  
• komen, blijven, laten, voelen, horen, zien, leren, helpen  + infinitief
  
• positiewerkwoorden: staan, liggen, zitten, lopen  + te + infinitief
  

! Opgelet:

• de PV in de OTT bepaalt of je in de VTT 'hebben' of 'zijn' gebruikt
  
• • Ik ga zwemmen. → Ik ben gaan zwemmen.
  • Ik kan zwemmen. → Ik heb kunnen zwemmen.
    
    
• in de VTT valt de "te" van de te + infinitief weg
  
• • Hij staat te wachten. → Hij heeft staan wachten.
  • Je ligt te slapen. → Je hebt liggen slapen.

Naar boven

OVT

Met de Onvoltooid Verleden Tijd (= OVT = imperfectum) beschrijf je het verleden.

Regelmatige werkwoorden

stam + te / ten	stam + de / den
+te/ten : de laatste letter van de stam = -t, -k, -f, -s, -ch, -p (= een medeklinker van het woord 't kofschip) Bv. werken: ik/jij/hij/zij  werk+te wij/jullie/zij  werk+ten	+de/den : de laatste letter van de stam ≠ -t, -k, -f, -s, -ch, -p (= geen medeklinker van het woord 't kofschip) Bv. studeren: ik/jij/hij/zij  studeer+de wij/jullie/zij  studeer+den

Enkele regels voor de spelling:

v  →  f   en   z  →  s

• De stam van de werkwoorden die eindigen op -ven en -zen, eindigt op -f en -s.
  
• Dit zijn medeklinkers uit 't kofschip.
  
• MAAR : toch + DE(N)
  

infinitief	stam		OVT (imperfectum)
proeven	ik proef	MAAR	ik proef-de
reizen	ik reis	MAAR	ik reis-de

werkwoorden waarvan de stam eindigt op -t of -d

• Als de stam al eindigt op -t of -d, krijgt de OVT toch nog + te(n) of + de(n)
  
• DUS : TT of DD
  

infinitief	stam	OVT (imperfectum)
praten	ik praat	ik praat+te
antwoorden	ik antwoord	ik antwoord+de

Onregelmatige werkwoorden

Deze woorden moet je studeren (zie lijst).

Naar boven

Toekomst

Met de toekomende tijd (futurum) druk je de toekomst uit.

De toekomst kan je op 3 manieren beschrijven.

met de OTT (= presens)

In combinatie met woorden zoals: 

volgende week, volgende maand, volgend jaar, over een week, over een jaar, morgen, overmorgen,...

Bv. Volgende week verhuis ik naar Brussel.

Bv. Na het weekend begint ze met haar nieuwe job.

met GAAN + infinitief

enkelvoud	1ste persoon	ik ga + infinitief
	2de persoon	jij gaat + infinitief
	3de persoon	hij/zij/het gaat + infinitief
meervoud	1ste persoon	wij gaan + infinitief
	2de persoon	jullie gaan + infinitief
	3de persoon	zij gaan + infinitief

Structuur: S + PV + Rest + andere werkwoorden

Bv. Hij gaat een brief schrijven.

Bv. Wij gaan morgen onze familie bezoeken .

met ZULLEN + infinitief

enkelvoud	1ste persoon	ik zal + infinitief
	2de persoon	jij zal + infinitief
	3de persoon	hij/zij/het zal + infinitief
meervoud	1ste persoon	wij zullen + infinitief
	2de persoon	jullie zullen + infinitief
	3de persoon	zij zullen + infinitief

Structuur: S + PV + Rest + andere werkwoorden

Bv. Volgende week zal ik naar Brussel verhuizen.

Bv. De zon zal morgen schijnen.

Naar boven

Imperatief

Vorm

De imperatief 

= de stam van het werkwoord

= infinitief zonder -en

= de ik-vorm

De imperatief heeft geen subject.

Kook het water.

Bak het brood.

Roer de soep.

Plaats in de zin

De imperatief staat altijd op de EERSTE PLAATS in de zin.

Gebruik

1. voor een gebod (instructie, advies, suggestie, tip)

• Kom hier !
  
• Doe je jas aan !
  

Om een bevel vriendelijker te maken kan je er kleine woordje tussenzetten zoals:
 maar, eens, even, eens even, toch, ...

• Kom eens even hier !
  
• Neem maar een stuk taart !
  

2. om iets te verbieden

• Loop niet in het water !
  
• Blijf eraf !
  

Naar boven

Reflexieve werkwoorden

Bv. zich excuseren
ik excuseer me	wij excuseren ons
jij excuseert je	jullie excuseren je
hij/zij excuseert zich	zij excuseren zich

Andere werkwoorden:

zich wassen, zich aankleden, zich uitkleden, zich afdrogen, zich scheren, zich kammen, 

zich vergissen, zich goed voelen, zich slecht voelen, zich excuseren, ...

Naar boven

Modale werkwoorden

moeten	mogen	willen	kunnen
ik moet	ik mag	ik wil	ik kan
jij moet	jij mag	jij wil / wilt	jij kan / kunt
u moet	u mag	u wil / wilt	u kan / kunt
hij/zij/het moet	hij/zij/het mag	hij/zij/het wil	hij/zij/het kan
wij moeten	wij mogen	wij willen	wij kunnen
jullie moeten	jullie mogen	jullie willen	jullie kunnen
zij moeten	zij mogen	zij willen	zij kunnen

Structuur: S + PV + Rest + andere werkwoorden

• Je moet afval sorteren.
  
• Hij wil zijn blikje in de PMD zak gooien.
  

Naar boven

Met of zonder "te"

te + infinitief

- de positiewerkwoorden: staan, zitten, liggen, hangen, lopen

• De fans staan te kijken.
  
• De kat ligt te slapen.
  

- een aantal andere werkwoorden: beginnen, beloven, besluiten, beslissen, denken, dreigen, durven, 
niet hoeven, hopen, vergeten, proberen, verplichten, verbieden, weigeren, schijnen, lijken, blijken

• Het begint te regenen.
  
• Hij probeert me altijd te overtuigen.
  

Naar boven

Scheidbare versus niet-scheidbare werkwoorden

In de hoofdzin

Scheidbare en niet-scheidbare werkwoorden bestaan uit twee delen.

Meestal is dat: VOORZETSEL + WERKWOORD. 

Bijvoorbeeld:

SCHEIDBAAR	inspuiten: De arts spuit het medicijn in. inslikken: Ik slik de pil in.
NIET-SCHEIDBAAR	onderzoeken: De dokter onderzoekt de patiënt. voorspellen: De leraar voorspelt mij een goede toekomst.

Andere verschillen:

• in de infintief: de klemtoon
  
  
• • scheidbaar: op het voorzetsel
    bv. opeten, voorstellen
    
    
  • niet-scheidbaar: op het werkwoord
    bv. onderzoeken, ondertekenen

• 'in de VTT: wel of geen prefix
  
  
• • scheidbaar: met prefix -ge
    bv. ingespoten, opgegeten
    
    
  • niet-scheidbaar: zonder prefix -ge
    bv. onderzocht, ondertekend

In de bijzin

Scheidbare werkwoorden in de bijzin: de twee delen van het werkwoord staan weer samen !

Bv. Hij zegt dat hij 's morgens meestal om 9 uur opstaat.

Bv. De dokter vroeg of hij zijn medicatie altijd op tijd innam.

Dubbele werkwoorden

Een aantal werkwoorden hebben een andere betekenis als ze scheidbaar of niet-scheidbaar zijn:

Scheidbaar	Niet-scheidbaar
Doorlopen (verder lopen) Bv. Hij loopt door.	Doorlopen (afmaken, helemaal afleggen) Bv. Hij doorloopt de hele opleiding.
Ondergaan (naar beneden gaan) Bv. De zon gaat onder.	Ondergaan (doorstaan, laten gebeuren) Bv. Hij ondergaat een operatie.
Overdrijven (naar de overkant drijven) Bv. De wolken drijven over.	Overdrijven (te ver gaan, te groot voorstellen) Bv. Hij overdrijft in alles wat hij zegt.
Overkomen (van daar naar hier komen) Bv. Mijn oom komt uit Amerika over.	Overkomen (gebeuren ) Bv. Jou overkomt altijd iets geks !
Voorkomen (bestaan, verschijnen) Bv. Die ziekte komt hier niet voor.	Voorkomen (zorgen dat iets niet gebeurt) Bv. Hij voorkwam een ongeluk.

Naar boven

Zou + infinitief

- Je kan zou graag + infintief gebruiken om een wens uit te drukken.

Bv. Ik zou graag muzikant worden.

Bv. Ik zou graag leren koken.

- Je kan zou + kunnen + infinitief gebruiken om een advies (een tip) te geven.

Bv. Heb je koud? Je zou een warme trui kunnen aandoen.

Bv. Geen zin in file? Je zou de trein kunnen nemen.

- Je kan zou + kunnen + infinitief gebruiken om een beleefde vraag te stellen.

Bv. Heb je koud? Je zou een warme trui kunnen aandoen.

- In voorwaardelijke zinnen drukt zou + infinitief een droom (fantasie) of hypothese uit.

Bv. Als ik rijk was, (dan) zou ik een villa kopen.

Bv. Als ik de eerste minister was, zou ik de belastingen afschaffen.

Als + OVT, (dan) zou .. + infinitief

Naar boven

De passieve vorm

De onvoltooide tijden van het passief vorm je met worden + participium:

	Actief	Passief
OTT	Hij wast de auto. Hij herstelt alle bussen.	De auto wordt gewassen. Alle bussen worden hersteld.
OVT	Hij waste de auto. Hij herstelde alle bussen.	De auto werd gewassen. Alle bussen werden hersteld.
TOEKOMST	Hij zal de auto wassen. Hij zal de bus herstellen.	De auto zal gewassen worden. De bus zal hersteld worden.
MODAAL	Hij moet de boete betalen. Hij kan de auto herstellen.	De boete moet betaald worden. De auto kan hersteld worden.

De voltooide tijden van het passief vorm je met zijn + participium:

	Actief	Passief
VTT	Hij heeft de auto gewassen. Hij heeft alle bussen hersteld. Ze hebben de boete betaald.	De auto is gewassen. Alle bussen zijn hersteld. De boete is betaald.
VVT	Hij had de auto gewassen. Hij had alle bussen hersteld. Ze hadden de boete betaald.	De auto was gewassen. Alle bussen waren hersteld. De boete was betaald.

Gebruik

In een passieve zin is het onbelangrijk of evident wie de handeling uitvoert, zoals bij allerlei alledaagse werken en taken.

Bv. De kranten worden gedrukt. / De klassen worden elke dag schoongemaakt.

Ook in nieuwsberichten word het passief vaak gebruikt.

Bv. Er wordt gestaakt in de witte sector. / Het verdwenen geld werd teruggevonden.

Als het toch belangrijk of interessant is wie de handeling uitvoert, kan je dit uitdrukken met het voorzetsel door.

• Hij werd in de kliniek verzorgd door een vepleegster. (logisch, mag dus weg)
  
• Hij werd verzorgd door een bloedmooie verpleegster. (interessant, dus niet weg)
  

"Er" als subject van een passieve zin

Als een passieve zin geen echt subject heeft, dan gebruik je "er" als subject.

• Er wordt gebeld.
  
• Er is geschoten.
  
• Er wordt gelachen.
  
• Er werd tot laat in de nacht gedanst.
  
• Er mag hier niet gerookt worden.
  

In een passieve zin kan "er" ook als voorlopig subject voorkomen:

- als het echte subject onbepaald is

• Er wordt soep gekookt.
  
• Er werden veel kleren verkocht.
  

- als het echte subject een bijzin is

• Er wordt gezegd dat hij gescheiden is.
  

Naar boven

Het gebruik van de tijden

OVT en VTT

- VTT = eenmalige gebeurtenis / actie met duidelijk begin en einde
  OVT = gewoonte / begin, einde en duur zijn niet belangrijk

• VTT: Hij heeft in 2000 een nieuwe auto gekocht.
  OVT: Hij kocht elk jaar een nieuwe auto.
  
  
• VTT: Hij heeft rechten gestudeerd.
  OVT: Vroeger studeerde hij niet graag.
  
  

- VTT = introductie van het onderwerp, in het begin van een verhaal
  OVT = verdere beschrijving, situatieschets (in het verleden)

• Vorige zomer ben ik in Zweden geweest. We hebben daar gefietst.
  Het landschap was prachtig en het was erg rustig op de wegen.
  Gemiddeld fietsten we zo'n honderd kilometer per dag.
  
  

- TOEN + OVT

• Toen ik klein was, woonde ik in Marokko.
  
• Vroeger at ik nooit kaas.
  
  

- AL / AL EENS / NOG NOOIT / NET (= juist, pas, zopas) + VTT

• Ik ben nog nooit in Turkije geweest.
  
• Ik ben al twee keer in Frankrijk geweest.
  
• Heb je al eens (= al een keer) een berg beklommen?
  
• Hij is net (= juist = pas) vertrokken.
  
  

- VTT = duidelijk verband met het heden

• De straat is nat. Het heeft geregend.
  
• Zijn arm zit in het gips. Hij heeft zijn arm gebroken.
  

VVT

Verschillende gebeurtenissen in het verleden die niet tegelijkertijd gebeurden, moet je op een tijdlijn plaatsen.
Je gebruikt de VVT om een actie te beschrijven die nog vroeger gebeurde.

Zij heeft vorige week haar eerste Spaanse les gevolgd.
Daarvoor had ze nog nooit Spaans gesproken.

Hij ging om 22u naar bed. Hij kon echter niet slapen omdat hij te veel gedronken had.

Naar boven